राजकीय | संघर्ष,सहकार अन् विकासपर्व; खेड-आळंदीच्या राजकारणाचा 'मोहिते' पॅटर्न!

पुणे जिल्ह्याच्या ग्रामीण राजकारणाचा इतिहास चाळला, तर प्रत्येक मतदारसंघाची एक वेगळी राजकीय प्रकृती असल्याचे दिसून येते. यामध्ये खेड-आळंदी विधानसभा मतदारसंघ हा नेहमीच राजकीयदृष्ट्या अत्यंत संवेदनशील, जागरूक आणि प्रगतीशील राहिला आहे. या मतदारसंघाच्या राजकारणावर, समाजकारणावर आणि सहकार क्षेत्रावर गेल्या काही दशकांमध्ये ज्या नेत्यांनी आपला गडद प्रभाव निर्माण केला, त्यामध्ये माजी आमदार दिलीप अण्णा मोहिते पाटील यांचे नाव प्रामुख्याने घेतले जाते.

​केवळ निवडणुकीपुरते राजकारण न करता, सहकार क्षेत्राची बांधणी, शेतकरी प्रश्नांची जाण, स्थानिक विकास आणि कार्यकर्त्यांचे अभेद्य जाळे यांच्या बळावर त्यांनी आपली स्वतंत्र राजकीय ओळख निर्माण केली आहे. आज त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त, त्यांच्या राजकीय प्रवासाचा, महत्त्वाच्या विकासकामांचा आणि 'कार्यकर्ता ते आमदार' या संघर्षाचा घेतलेला हा सविस्तर आढावा...

स्थानिक स्वराज्य संस्था ते विधानसभा;एक संघर्षमय प्रवास -

​दिलीप अण्णा मोहिते पाटील यांचा राजकीय प्रवास कोणत्याही मोठ्या घराणेशाहीच्या पार्श्वभूमीशिवाय, थेट जमिनीवरून सुरू झाला. खेड तालुका आणि आळंदी परिसरातील ग्रामीण भागातील सामाजिक आणि सहकारी क्षेत्रातील कामांमधून त्यांच्या नेतृत्वाची पहिली फळी तयार झाली.

​शेतकरी, दूध उत्पादक, तरुण वर्ग आणि सहकारी संस्थांमधील सामान्य सभासद यांच्याशी त्यांनी सुरुवातीपासूनच थेट संवाद ठेवला. नेतृत्वशैलीत असलेली आक्रमकता आणि जनतेच्या प्रश्नांसाठी प्रशासनाला धारेवर धरण्याची त्यांची वृत्ती, यामुळे खेड तालुक्याला एक हक्काचा आणि आक्रमक नेता मिळाला. गावपातळीवरील लहान-सहान प्रश्न तातडीने हाताळणे आणि कार्यकर्त्यांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे राहणे, या बाबींमुळे त्यांनी जनमानसात 'कार्यकर्ता नेता' अशी प्रतिमा निर्माण केली.

राजगुरुनगरची जीवनवाहिनी,चांडोली ते हुतात्मा राजगुरूवाडा पूल -

​दिलीप अण्णा यांच्या आमदारकीच्या कार्यकाळातील अनेक विकासकामांचा उल्लेख केला जातो, परंतु पुणे-नाशिक महामार्गावरील चांडोली ते हुतात्मा राजगुरूवाडा परिसराला जोडणारा महत्त्वाकांक्षी पूल हा त्यांच्या दूरदृष्टीचा सर्वात मोठा पुरावा मानला जातो.

​वाहतूक कोंडीतून मुक्ती - राजगुरुनगर शहरात होणारी प्रचंड वाहतूक कोंडी हा स्थानिक नागरिक आणि वाहनधारकांसाठी मोठा मनस्ताप ठरत होता. या पुलाच्या निर्मितीमुळे शहराच्या मुख्य बाजारपेठेशी थेट संपर्क निर्माण झाला.

​वेळेची आणि इंधनाची बचत - या पुलामुळे चाकण, आळंदी आणि पुणे बाजूकडून येणाऱ्या नागरिकांना शहरात न अडकता थेट बाजारपेठेत व राजगुरूवाडा परिसरात पोहोचणे सुलभ झाले.

​व्यापाराला गती - दळणवळण सुलभ झाल्याने राजगुरुनगरमधील स्थानिक बाजारपेठेच्या आर्थिक उलाढालीत मोठी वाढ झाली. अण्णांच्या सातत्यपूर्ण पाठपुराव्यामुळेच हा प्रकल्प प्रत्यक्षात येऊ शकला.

शेतकरी हित आणि एमआयडीसी (MIDC) मधील स्थानिकांचे प्रश्न -

​खेड-आळंदी मतदारसंघाचे एक वैशिष्ट्य म्हणजे इथे एका बाजूला पारंपरिक शेती आहे, तर दुसऱ्या बाजूला आशिया खंडातील अग्रगण्य चाकण औद्योगिक पट्टा (MIDC) आहे. या दोन्ही परस्परविरोधी घटकांचा समतोल साधणे हे कोणत्याही नेत्यासाठी मोठे आव्हान असते. दिलीप अण्णांनी हे आव्हान लिलया पेलले.

​जमीन अधिग्रहण करताना शेतकऱ्यांवर अन्याय होऊ नये, स्थानिकांना कंपन्यांमध्ये हक्काचा रोजगार मिळावा आणि औद्योगिकीकरणामुळे निर्माण होणाऱ्या नागरीकरणाच्या प्रश्नांवर (रस्ते, कचरा, पाणी) त्यांनी नेहमीच प्रशासकीय पातळीवर आक्रमक पवित्रा घेतला. पिकांचे भाव, महावितरणकडून होणारा वीजपुरवठा आणि सिंचन योजना (विशेषतः चासकमान व भामा आसखेड प्रकल्प) या संदर्भात त्यांनी विधानसभेत अनेकदा आवाज उठवून सरकारला निर्णय घेण्यास भाग पाडले.

सहकार क्षेत्रातील मजबूत पकड आणि 'अजितदादांचे खंदे समर्थक' -

​पुणे जिल्ह्याच्या ग्रामीण राजकारणाची सूत्रे सहकार क्षेत्रातून हलतात, हे सर्वश्रुत आहे. दिलीप अण्णांनी खेड तालुक्यातील दूध संघ, कृषी उत्पन्न बाजार समित्या, विविध कार्यकारी सोसायट्या, पतसंस्था आणि ग्रामपंचायतींच्या माध्यमातून आपली पकड मजबूत ठेवली. निवडणुका असोत वा नसोत, गावोगावी जाऊन लग्नसमारंभ, धार्मिक उत्सव, सामाजिक कार्यक्रम या निमित्ताने मतदारांशी थेट संपर्कात राहण्याची त्यांची शैली आजही कायम आहे.

​राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाशी (अजित पवार गट) त्यांची निष्ठा सर्वश्रुत आहे. राज्याचे उपमुख्यमंत्री अजितदादा पवार यांचे अत्यंत विश्वासू आणि खंदे समर्थक म्हणून त्यांच्याकडे पाहिले जाते. उत्तर पुणे जिल्ह्यातील पक्षाची संघटनात्मक बांधणी, तिकीट वाटपातील निर्णय आणि स्थानिक गटबाजी मोडून काढण्यात अण्णांचा शब्द नेहमीच महत्त्वाचा ठरला आहे. त्यांच्या भाषणातील अस्सल ग्रामीण बोली आणि थेट संवादामुळे सामान्य मतदार त्यांच्याशी सहज जोडला जातो.

बदलती राजकीय समीकरणे आणि नवीन आव्हाने -

​कालांतराने खेड-आळंदी मतदारसंघाचे स्वरूप वेगाने बदलत आहे. शहरीकरण मोठ्या प्रमाणावर वाढत असून, तरुण मतदार, आयटी व औद्योगिक क्षेत्रातील कामगार वर्ग आणि नवीन नागरी वसाहतींमुळे मतदारसंघाच्या अपेक्षा बदलल्या आहेत.

​केवळ पारंपरिक ग्रामीण राजकारणावर विसंबून न राहता, बदलत्या समीकरणांनुसार स्वतःच्या कार्यपद्धतीत बदल करत दिलीप अण्णांनी आपला प्रभाव टिकवून ठेवला आहे. विरोधकांकडून होणाऱ्या राजकीय हल्ल्यांना त्यांच्याच भाषेत चोख उत्तर देण्याची अण्णांची क्षमता हा त्यांच्या राजकीय व्यक्तिमत्त्वाचा एक मोठा पैलू आहे. गावकुसापासून ते थेट मुंबईच्या विधानसभेपंपर्यंत तालुक्याचा आवाज बुलंद करणारा नेता म्हणून त्यांच्याकडे पाहिले जाते.

​सहकार, समाजकारण आणि विकासकारण यांचा त्रिवेणी संगम साधणारे कार्यसम्राट नेते, माजी आमदार आदरणीय श्री. दिलीप अण्णा मोहिते पाटील यांना वाढदिवसाच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा. अण्णांना उत्तम आरोग्य आणि दीर्घायुष्य लाभो, हीच प्रार्थना!

मा.श्री गणेश बोत्रे - सदस्य, पुणे जिल्हा परिषद.

(जाहिरात स्वरुपात वाढदिवस शुभेच्छा लेख)